M3 Stuart – najpopularniejszy czołg lekki z II wojny światowej

M3 Stuart był najczęściej produkowanym czołgiem lekkim w okresie całej II wojny światowej  – wyprodukowano łącznie prawie 23 000 egzemplarzy tego pojazdu. Nie miał może wysokich parametrów bojowych, ale jednak przyczynił się w jakimś stopniu do zwycięstwa Aliantów. Zapraszam Cię do lektury…

M3 Stuart - amerykański czołg lekki z II wojny światowej
M3 Stuart – najczęściej produkowany czołg lekkim z II wojny światowej – wyprodukowano prawie 23 000 egzemplarzy. zdj. afvdb.50megs.com/

 

M3 Stuart – geneza powstania

Gdy 1 września 1939 roku III Rzesza napadła na Polskę, rozpoczynając II wojnę światową, w Stanach Zjednoczonych było mniej niż 500 czołgów, które były całkowicie przestarzałe i nie nadawały się do walki. Pod wpływem niemieckich zwycięstw w kampanii wrześniowej i kampanii francuskiej, latem 1940 roku w US Army nastąpiła zmiana myślenia co do wykorzystywania czołgów. Zdecydowano się utworzyć wojsk pancernych jako samodzielnego rodzaju sił zbrojnych i rozpoczęto formowanie pierwszych dywizji pancernych.

W tym czasie firma Rock Island Arsenal przedstawiła prototyp nowego czołgu lekkiego M3 Stuart, który był zmodyfikowaną wersją istniejącego już czołgu M2. Masową produkcję rozpoczęto w marcu 1941 roku w fabrykach firmy American Car and Foundry, a później jeszcze w zakładach Cadillac Car Division – filii koncernu General Motors.

W okresie produkcji – od marca 1941 roku do 1944 roku – z fabryk wyjechało łącznie 22 743 czołgi M3 Stuart i M5 Stuart, w różnych odmianach i wersjach.

A teraz omówmy sobie konstrukcję czołgu M3 Stuart

 

M3 Stuart – opis konstrukcji

M3 STUART -WIEŻA

była nitowana z walcowanych płyt pancernych, a później spawana z elementów odlewanych. Dzięki tej zmianie można było ukształtować wieżę opływowo, co pomagało w rykoszetowaniu pocisków. Grubość pancerza wynosiła – 38 mm z przodu, 32 po bokach i z tyłu oraz 13 mm na górze. Obracana była ręcznie i mieściła 2 osoby – dowódcę i celowniczego.

 

M3 STUART – KADŁUB

był wąski i o kształcie pudełkowatym. Wykonano go wyłącznie z płyt pancernych, połączonych ze stalowym kadłubem za pomocą nitowania. Aby poprawić bezpieczeństwo załogi, od 1942 roku zaczęto spawać kadłub. Grubość pancerza wynosiła: do 45 mm z przodu, 25 mm po bokach i z tyłu oraz 10 mm z dołu. Masa bojowa czołgu – 12,4 tony

 

M3 STUART – PODWOZIE

składało się z 8 małych stalowych kół jezdnych z gumowymi bandażami, pary kół napędowych z przodu i pary dużych kół napinających z tyłu, które jednocześnie były kołami jezdnymi. Koła jezdne były połączone w pary w cztery wózki, zawieszone na wahaczach z pionowymi amortyzatorami sprężynowymi. Gąsienica opierała się na górze na trzech rolkach podtrzymujących. Gąsienice były szerokie na 260 mm.

 

M3 STUART – NAPĘD

Czołg poruszał się dzięki 7-cylindrowemu gwiazdowemu silnikowi gaźnikowemu chłodzonemu powietrzem  Continental W 670-9A o mocy 250 KM. Jednak co czwarta maszyna (1300 egzemplarzy) posiadała 9-cylindrowy, gwiazdkowy wysokoprężny silnik Guiberson T-1020-4 o mocy 220 KM. Pozwalało to amerykańskim czołgistom osiągnąć prędkość maksymalną 58 km/h, a dzięki zbiornikom paliwa o łącznej pojemności 220 dm³ zasięg działania wynosił 113 kilometrów.

 

M3 STUART – UZBROJENIE

W wieży umieszczono armatę ppanc M5 kal. 37 mm. W czołgach M3 Stuart ostatnich serii produkcyjnych stosowano nową armatę M6 takiego samego kalibru, osadzoną w zmodyfikowanym jarzmie i z dodanym stabilizatorem żyroskopowym. Kąt podniesienia armaty wynosił od -10º do +20º.

Załoga miała możliwość strzelania czterema rodzajami pocisków: przeciwpancernymi, odłamkowymi, smugowymi i zapalającymi.

Pocisk

Masa

Prędkość początkowa

Przebijalność pancerza (w mm)

100 m

200

500 m

1000 m

Do obrony przed piechotą wroga służył sprzężony z armatą kar. masz. Browning M1919 kal. 7,62 mm + 1 kar. masz. M1919 kal. 7,62 mm na wieży + 3 kar. masz. w kadłubie, z czego 2 po bokach kadłuba, nad gąsienicami (charakterystyczna cecha wersji M3). W późniejszych wersjach zrezygnowano z dwóch bocznych kar. masz.

W czołgu można było przewozić 103 pociski do armaty i 8270 sztuk amunicji do karabinów maszynowych.

 

M3 STUART – ZAŁOGA

składała się z 4 osób. Na przodzie, z lewej strony miał swoje stanowisko kierowca-mechanik, który sąsiadował ze strzelcem-radiotelegrafistą po prawej. Strzelec-radiotelegrafista obsługiwał przedni karabin maszynowy Browning M1919 kal. 7,62 mm oraz radiostację SCR 506.

Jak już wspomniałem, w wieży siedziało 2 załogantów – dowódca z prawej strony, a celowniczy z lewej. Dowódca, który musiał także ładować działo, mógł patrzeć na teren z obrotowej wieżyczki obserwacyjnej, w ostatnich seriach produkcyjnych zmieniono ją na peryskop obserwacyjny. Z kolei celowniczy miał do swojej dyspozycji lunetę obserwacyjną oraz peryskopem.

Przejdźmy teraz do kolejnych wersji rozwojowych…

 

M3 Stuart – kolejne wersje rozwojowe

M3A1 STUART

Była produkowana w latach 1941-43 w liczbie 4621 egzemplarzy. Od wersji podstawowej różnił się usunięciem tych dwóch karabinów maszynowych po bokach kadłuba, przez co uzyskano więcej miejsca wewnątrz czołgu. Można było więc zabrać więcej amunicji do armaty – teraz było to 106-116 pocisków. Dodatkowo jeszcze załoga miała 12 granatów ręcznych.

Amerykanie zastosowali hydrauliczny układ obrotu wieży Oilgear. Energię elektryczną do niego, stabilizatora działa oraz radiostacji dostarczał generator spalinowy, znajdujący się z tyłu przedziału kierowania.

 

M3A3 STUART

wersja produkowana w latach 1942-43 w liczbie 3427 egzemplarzy. Nowy, od a do z spawany kadłub, ze skośnymi płytami pancerza przedniego i bocznego. Kierowca ze strzelcem dostali własne obrotowe peryskopy M6. Powiększenie wnętrza kadłuba pozwoliło na dodanie filtrów powietrza i dwa dodatkowe zbiorniki paliwa (razem było to już 425 dm³), dzięki czemu czołg mógł przebyć dystans 220 kilometrów. Zapas amunicji do armaty znowu się zwiększył – do 173 pocisków.

W wieży, która została również powiększona, dodano radiostację SCR 508, SCR 528 lub SCR 538, którą zajmował się dowódca czołgu. Dostał on również dodatkowy peryskop. Masa bojowa wzrosła do 14,7 tony

 

M5 STUART

był rozwinięciem czołgu M3 Stuart, produkowanym w latach 1942-44 w liczbie 2074 egzemplarzy. W tej wersji zastosowano nową jednostkę napędową, złożoną z dwóch samochodowych silników benzynowych chłodzonych cieczą Cadillac Series 42 V8 o łącznej mocy 220 KM. Zabierały one więcej miejsca niż wcześniejsze jednostki napędowe, co zmusiło amerykańskich inżynierów do zmiany kadłuba. Był on teraz większy, o dużym skosie na przodzie i całkowicie spawany.

M5 Stuart
M5 Stuart. Zastosowano nową jednostkę napędową, Zabierały one więcej miejsca więc powiększono kadłub w przedziale silnikowym. zdj. afvdb.50megs.com

Nowe było jarzmo kadłubowego kar. masz., dodano też dwa włazy z peryskopami dla kierowcy i strzelca. Załoga mogła opuszczać pojazd teraz także od dołu, z luku ewakuacyjnego umieszczonego w dnie kadłuba. Czołg przewoził teraz 123 pociski do armaty, 6250 sztuk amunicji do kar. masz. oraz 420 szt. amunicji do broni osobistej załogi. Zwiększono do 392 dm³ pojemność zbiorników paliwa, a co za tym idzie, zwiększył się zasięg czołgu do 160 kilometrów. Dzięki nowej automatycznej skrzyni biegów Cadillac Hydramatic, zwiększył się komfort prowadzenia pojazdu

 

M5A1 STUART

Nowa była wieża, z nowym jarzmem działa, opancerzoną osłoną stanowiska przeciwlotniczego karabinu maszynowego, z większą niszą z tyłu, przeznaczoną dla radiostacji. Dowódca i celowniczy otrzymali dodatkowe peryskopy obserwacyjne, udoskonalono przyrządy celownicze. Zwiększył się zapas przewożonej amunicji do armaty – do 147 pocisków – oraz do kar. masz. – do 6750 szt. amunicji. Pojemność zbiorników paliwa to 344 dm³, co pozwalało na przejechanie 160 kilometrów. Wzrosła do 15,2 tony masa bojowa czołgu.

 

M3 Stuart – inne pojazdy

Na bazie podwozia czołgów M3 I M5 Stuart budowano różne pojazdy specjalistyczne. Były to np:

  • M3 Command Tank – czołg dowódcy, bez wieży
  • M3A1 Stuart Satan – czołg z miotaczem ognia zamiast armaty. W 1943 zbudowano 20 takich pojazdów, używanych potem przez marines
  • M3A1 with ESR-M3 Flame-gun – model z małym miotaczem ognia zamontowanym na miejscu karabinu maszynowego
  • Stuart Kangaroo – bez wieży, z dodatkowymi fotelami, używany jako transporter opancerzony
  • Stuart Recce – zwiadowcza wersja „Kangura” uzbrojona w karabiny maszynowe
  • Stuart Command – pojazd dowódcy, wersja „Kangura” z dodatkowymi radiami
  • M5 Command Tank – bez wieży, z dodatkowym sprzętem radiowym.
  • M5A1 with Psy-war equipment – model do prowadzenia „wojny psychologicznej” z zewnętrznymi głośnikami.
  • M5A1 with E7-7 Flame-gum – z miotaczem ognia zamontowanym na miejscu głównego działa.
  • M5 Dozer – czołg-buldożer, bez wieży.

 

M3 Stuart – dane techniczno-taktyczne

Produkcjalata 1941 roku – 1944 roku

M3: marzec 1941 roku –

M3A1: lata 1941- 1943

M3A3: lata 1942 – 1943

M5: lata 1942 – 1944

M5A1:

Ilość22 743 egzemplarzy

M3: 5811 egzemplarzy

M3A1: 4621 egzemplarzy

M3A3: 3427 egzemplarzy

M5: 2074 egzemplarzy

M5A1: 6810 egzemplarzy + 775 z poprzednich wersji

Załoga4 osoby
MasaM3: 12,7 tony

M3A1: 12,9 tony

M3A3: 14,7 tony

M5: 15 ton

M5A1: 15,2 tony

Nacisk na gruntM3: 0,72 kg/cm²

M3A1: 0,74 kg/cm²

M3A3: 0,84 kg/cm²

M5: 0,86 kg/cm²

M5A1: 0,86 kg/cm²

Wymiarydł: 4,53 m; szer: 2,24 m; wys: 2,15 m
NapędM3: 7-cylindrowy, gwiazdowy,  chłodzony powietrzem silnik gaźnikowy Continental W 670-9A o mocy 250 KM przy 2 400 obr/min  (co czwarty egzemplarz M3 miał 9-cylindrowy, gwiazdkowy wysokoprężny silnik Guiberson T-1020-4 o mocy 220 KM przy 2 200 obr/min)

M5: podwójne 8-cylindrowe, chłodzone powietrzem silniki benzynowe Cadillac 42 o łącznej mocy 220 KM przy 3 400 obr/min

Moc jednostkowaM3: 19,7 KM/t

M3A1: 19,4 KM/t

M3A3: 17 KM/t

M5: 14,7 KM/t

M5A1: 14,5 KM/t

Pojemność zbiornikówM3: 220 litrów

M3A1: 220 litrów

M3A3: 425 litrów

M5: 392 litry

M5A1: 344 litry

Spalanie na 100 kmDroga:

M3:

M3A1:

M3A3:

M5:

M5A1:

litry

Teren:

M3:

M3A1:

M3A3:

M5:

M5A1:

litrów

PrędkośćDroga:

58 km/h

Teren:

30-40 km/h

ZasięgDroga:

M3: 116 kilometrów

M3A1: 116 kilometrów

M3A3: 220 kilometrów

M5: 160 kilometrów

M5A1: 160 kilometrów

Teren:

M3:

M3A1:

M3A3:

M5:

M5A1:

UzbrojenieM5 kal. 37 mm i sprzężony z nią kar. masz. Browning M1919 kal. 7,62 mm + 1 kar. masz. M1919 kal. 7,62 mm na wieży + 3 kar. masz. w kadłubie (w późniejszych wersjach usunięto 2 z nich)
Pancerz kadłubaPrzód 45 mm boki 25 mm tył 25 mm góra 13 mm dno 10 mm
Pancerz wieżyM3: Przód 38 mm boki 32 mm tył 32 mm góra 13 mm
Pokonywane przeszkodyWzniesienia: º

ściana pionowa: 61 cm

brody: 91 cm

rowy i okopy: 180 cm

 

M3 Stuart – podsumowanie

Czołg lekki M3 Stuart był pierwszym w miarę nowoczesnym amerykańskim wozem bojowym, który mógł nawiązać walkę z niemieckimi maszynami. Wyprodukowany w ilości prawie 23 000 egzemplarzy był najbardziej znanym czołgiem lekkim II wojny światowej. Był produkowany w pięciu wersjach, a także służył jako podstawa dla różnych pojazdów specjalnych, jak czołg-miotacz ognia czy transporter opancerzony do przewozu piechoty.

 

Źródła wiedzy:

  1. Wydawnictwo Militaria nr 44: Andrzej Chojnacki „M3 Stuart”
  2. Andrzej Zasieczny „Czołgi II wojny światowej”
  3. tanks-encyklopedia.com
  4. afvdb.50megs.com/

Pozdrawiam serdecznie i do zobaczenia następnym razem.

Damian Jarzyna Czołgi Świata Damian Jarzyna
autor bloga

 

Kliknij teraz w przycisk „Pobierz za darmo” aby otrzymać fragment mojego ebooka

 

PS. Jeżeli spodobał ci się ten artykuł, to proszę

  1. kliknij w przycisk „Lubię to” i
  2. udostępnij go znajomym na Facebooku lub
  3. udostępnij go na forum z tematyki militarnej, np. http://forum.militarium.net, http://www.serwis-militarny.net/forum, http://www.forum.militarni.pl, http://www.historycy.org
  4. skomentuj go poniżej
  5. wesprzyj mnie na patronite

Znacznie poprawi to pozycje mojego bloga w wyszukiwarce Google i da mi motywacje do dalszej pracy i prowadzenia tego bloga.